Op woensdag 20 mei was Afshin Ellian te gast bij De Leenheren. In het Brouwhuis van Slot Loevestein sprak hij voor ruim zestig Leenheren en Leenvrouwen over datgene waar hij zijn werkzame leven aan wijdt: de rechtsstaat, de democratie en de vrijheid van meningsuiting. Na de lezing ging de avond over in een informeel gesprek, met vragen vanuit de zaal.
Ellian is hoogleraar Encyclopedie van de Rechtswetenschap aan de Universiteit Leiden en werd geboren in Teheran. Hij kwam als vluchteling naar Nederland. Die achtergrond kleurt alles wat hij zegt, en het was dan ook zijn eigen vlucht uit Iran die de meeste indruk maakte. Niet als anekdote tussendoor, maar als onderbouwing van zijn hele betoog: wie heeft meegemaakt hoe een samenleving haar vrijheid verliest, spreekt anders over vrijheid dan wie haar altijd vanzelfsprekend heeft gehad.
Van daaruit liep zijn verhaal naar het heden. Over de verhouding tussen islam en het Westen. Over de vraag hoeveel een rechtsstaat kan verdragen voordat hij zijn eigen fundament ondergraaft. En over de vrijheid van meningsuiting als de vrijheid die als eerste onder druk komt te staan, juist omdat zij het makkelijkst weg te geven is.
Dat zijn geen onderwerpen waarover iedereen hetzelfde denkt, en dat hoefde ook niet. Toen het woord aan de zaal was, bleef het lang doorgaan; het soort gesprek dat na afloop nog in groepjes verdergaat, met een glas in de hand.
Daar zit precies de reden dat wij dit soort avonden organiseren. Loevestein is de plek waar Hugo de Groot gevangenzat, in een tijd waarin het verschil van mening tussen geloofsstromingen zo hoog opliep dat het land erdoor verscheurd raakte. De Groot pleitte voor verdraagzaamheid en voor recht dat boven de partijen uitstijgt, en hij deed dat zonder zijn eigen overtuiging op te geven. Dat is iets anders dan overal het midden zoeken. Het is de bereidheid om de andere kant van een verhaal serieus te horen.
In die geest willen wij een netwerk zijn waar ook de ongemakkelijke vraag op tafel mag komen. Een avond waarop u bevestigd wordt in wat u al vond, is een gezellige avond. Een avond waarop u met een vraag naar huis rijdt, is een avond die blijft hangen. Deze was van de tweede soort.
Wij danken Afshin Ellian voor zijn komst en zijn openhartigheid, en het kasteel voor de gastvrijheid in het Brouwhuis.
